نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• جمال احمدی لاوین ¹
• سینا صادق فام ²
• احمد شرافتی ³
• امیر رضا نشاط ³

¹ دکتری مهندسی عمران – گرایش مهندسی و مدیریت منابع آب، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران

² دانشیار گروه مهندسی عمران، دانشکده فنی مهندسی، دانشگاه مراغه، مراغه، ایران.

³ دانشیار گروه مهندسی عمران، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

چکیده

خشکسالی در مناطق نیمه‌خشک تأثیر گسترده بر منابع آب، اکوسیستم و جوامع دارد. این مطالعه به پیش‌نمایی خشکسالی هواشناسی و هیدرولوژیکی در غرب حوضه آبریز دریاچه ارومیه (از زولاچای تا زاب) با مدل‌های LARS-WG و HEC-HMS تحت سناریوی SSP5-8.5 می‌پردازد. شاخص‌های SPI و SPEI برای خشکسالی هواشناسی و SSI و SDI برای خشکسالی هیدرولوژیکی محاسبه شدند. داده‌های بارش و دبی روزانه از ۲۰ ایستگاه در دوره پایه (۱۹۸۳-۲۰۲۲) و دوره‌های آینده نزدیک (۲۰۲۲-۲۰۶۱) و دور (۲۰۶۱-۲۱۰۰) تحلیل شدند.نتایج افزایش فراوانی و شدت خشکسالی هیدرولوژیکی از دهه ۲۰۰۰ به بعد را نشان می‌دهد. تفاوت بین شاخص‌های هواشناسی و هیدرولوژیکی نقش عوامل انسانی مانند برداشت بی‌رویه آب را برجسته می‌سازد. پیش‌نمایی اقلیمی با LARS-WG حاکی از افزایش دما بین 6/1 تا 2/4 درجه سلسیوس و کاهش بارش به طور متوسط بین 9/2 تا 3/3 درصد است. نتایج HEC-HMS نیز کاهش رواناب سطحی در آینده نزدیک (1/8 درصد) و آینده دور (2/11 درصد) نسبت به دوره پایه را نشان داد. در دوره‌های آینده، آنومالی شدت خشکسالی در شاخص‌های هیدرولوژیکی (SSI و SDI) در ماه‌های گرم (خرداد تا مهر) بیشینه بوده و تا 6/1 واحد افزایش می‌یابد، در حالی که در شاخص‌های هواشناسیSPI و SPEI تشدید در پاییز مشاهده می‌شود. همچنین مدت خشکسالی در آینده دور تا ۳۵ ماه افزایش یافته است. این یافته‌ها بر لزوم سیاست‌گذاری پایدار منابع آب تأکید داشته و مبنایی برای مدیریت ریسک خشکسالی در حوضه فراهم می‌آورد.

کلیدواژه‌ها

• تغییر اقلیم
• خشکسالی
• پیش‌نمایی
• رواناب
• دریاچه ارومیه

موضوعات

• آب و سازه‌های هیدرولیکی